«Ձայն տառապելոց»-ը՝ ապրիլ ամսվա գիրք
Հայոց ցեղասպանության թանգարան – ինստիտուտը Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ յուրաքանչյուր ամիս կհայտարարի «Ամսվա գիրք»: Գրքերը պատահական չեն ընտրվում. «Ամսվա գիրք» կնտրվեն Հայոց ցեղասպանության թեմայով կարևոր հուշագրություններ, բացառիկ վկայություններ և մեծ հետաքրքրություն առաջացրած այլ հրատարակություններ: Այս նախագծի նպատակն է ընթերցող լայն հանրությանը ծանոթացնել հազվագյուտ և տակավին անհայտ գործերին՝ թեմայի վերաբերյալ իրազեկելու և խորքային գիտելիքներ հաղորդելու համար: Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտն ապրիլ ամսվա գիրք է ճանաչում Պետրոս Տոնապետեանի «Ձայն տառապելոց» գիրքը: «Ձայն տառապելոց»-ը 353 տարբեր մարդկանց նամակների ժողովածու է` գրված տարագրության և աքսորի ճանապարհին` սիրիական անապատներում և Կովկասում ապաստանած հայ գաղթականների կողմից: Գրքի կազմողը՝ Պետրոս Տոնապետեանը գրքի առաջաբանում նշում է, որ «Գրքի հեղինակը մեկ անձ չէ այլ մի քանի հարյուր, բայց նրանք, սակավ բացառությամբ, այսօր չկան այլևս երկրի երեսին»: Գիրքը հրատարակվել է 1922թ. Փարիզում, Հակոբ Թիւրապեանի տպարանում, 500 էջ: «Ձայն տառապելոց»-ի սկզբում ներկայացվում է Օսմանյան կայսրությունում Մեծ Բրիտանայի դեսպան Լայարդի նամակը վարչապետ Գլադստոնին (27 ապրիլի, 1880թ, «Կապույտ Գիրք»), որտեղ դեսպանն ընդգծում է, որ Օսմանյան Թուքիայում փոքրամասնություն կազմող հայերի վիճակը կարգավորելու համար պետք է բարենորոգումներ անցկացնել կայսրությունում: «Հազար տարի առաջ» խորագրում Տոնապետյանը բերում է Հայոց Հովհաննես կաթողիկոսի նամակը Բյուզանդական Կոստանդին կայսրին` խնդրելով նրա օգնությունը` Հայկական լեռնաշխարհ ներխուժած ռազմաշունչ ցեղերի ասպատակումներից փրկելու համար: Ժողովածուում նույնությամբ պահպանված են նամակագիրների անունները, քերականական և ոճական սխալները, ուստի դրանք տպագրական թերություններ չեն: Նամակների հեղինակները Հայոց ցեղասպանության հայազգի ականատեսներ են, հետևաբար` «Ձայն տառապելոց»-ը կարևոր փաստագրական ապացույց է: Ժողովածուում ներկայացված են նաև թուրք ականատես Իսմայիլ Հագգի օրագրից հատվածներ, որը Պոլսից-Բաղդատ (1915թ. հոկտեմբեր) կատարած իր ուղևորության ժամանակ ականատես է եղել հայակական կոտորածներին և տարագրությանը: Պետրոս Տոնապետեան՝ գրող, հրապակախոս, թարգմանիչ, հայալեզու թղթակցությունների բրիտանական գրաքննիչ. հավաքել է վերապրողների նամակները և հրատարակել «Ձայն տառապելոց»-ում:
