ԵՄ-ՊՀԽ նախարարների համատեղ հայտարարությունը Մերձավոր Արևելքում իրավիճակի սրման վերաբերյալ

Պարսից Ծոցի արաբական երկրների համագործակցության խորհրդի (ՊՀԽ) և Եվրոպական միության արտաքին գործերի նախարարները 2026 թվականի մարտի 5-ին անցկացրեցին արտահերթ հանդիպում՝ քննարկելու Մերձավոր Արևելքում իրավիճակի սրումը և Իրանի աններելի հարձակումները ՊՀԽ երկրների դեմ։

ՊՀԽ կողմը գլխավորում էր Նորին Գերազանցություն դոկտոր Աբդուլլատիֆ բին Ռաշիդ Ալ Զայանին՝ Բահրեյնի Թագավորության արտաքին գործերի նախարարը և ՊՀԽ Նախարարական խորհրդի ընթացիկ նստաշրջանի նախագահը։ Մասնակցում էին նաև Նորին Գերազանցություն Ջասիմ Մոհամմեդ Ալ-Բուդայվին՝ ՊՀԽ գլխավոր քարտուղարը, և ՊՀԽ անդամ երկրների արտաքին գործերի նախարարները։ Եվրոպական կողմը գլխավորում էր Նորին Գերազանցություն Կայա Կալասը՝ Եվրոպական միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչը և Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահը՝ Նորին Գերազանցություն Դուբրավկա Շույիցայի և ԵՄ անդամ երկրների արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ։

Նախարարները ընդգծեցին ԵՄ-ի և ՊՀԽ-ի միջև ռազմավարական գործընկերության նշանակությունը, որը հաստատվել էր 1988 թվականի Համագործակցության համաձայնագրով և վերահաստատվել 2024 թվականի հոկտեմբերին Բրյուսելում կայացած ԵՄ-ՊՀԽ գագաթնաժողովում։

Նախարարները խստորեն դատապարտեցին Իրանի հարձակումները ՊՀԽ երկրների դեմ, որոնք սպառնում են տարածաշրջանային և համաշխարհային անվտանգությանը, և կոչ արեցին Իրանին անհապաղ դադարեցնել իր հարձակումները։

Եվրոպական միությունը վերահաստատեց իր համերաշխությունը ՊՀԽ երկրների հետ։

Նախարարները վերահաստատեցին իրենց հավատարմությունը տարածաշրջանային կայունությանը և կոչ արեցին պաշտպանել խաղաղ բնակչությանը, լիովին հարգել միջազգային իրավունքը, միջազգային հումանիտար իրավունքը և Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության սկզբունքներին հավատարիմ մնալու պարտավորությունը։

Նախարարները հիշեցրին, որ իրենք հետևողականորեն հորդորել են Իրանին սահմանափակել իր միջուկային և բալիստիկ հրթիռների ծրագրերը, զերծ մնալ ապակայունացնող գործողություններից տարածաշրջանում և Եվրոպայում, ինչպես նաև դադարեցնել սոսկալի բռնությունն իր սեփական ժողովրդի դեմ։

Նախարարները քննարկեցին Իրանի վերջին  հարձակումների հետևանքով ՊՀԽ անդամ երկրներին հասցված զգալի վնասները, որոնք թիրախավորել էին քաղաքացիական ենթակառուցվածքները, այդ թվում՝ նավթային օբյեկտները, սպասարկման կենտրոնները և բնակելի տարածքները, ինչը հանգեցրել է նյութական վնասների և սպառնացել խաղաղ բնակչության անվտանգությանն ու կյանքին։

Նախարարները ընդգծեցին ԵՄ-ի, նրա անդամ պետությունների և ՊՀԽ անդամ երկրների կողմից մինչ հարձակումները գործադրված լայնածավալ դիվանագիտական ջանքերը, ինչպես նաև վերջիններիս հանձնառությունը, որ իրենց տարածքները չեն օգտագործվի Իրանի դեմ հարձակումներ սկսելու համար։

Նախարարները վերահաստատեցին իրենց անսասան հավատարմությունը երկխոսությանը և դիվանագիտությանը՝ որպես ճգնաժամի լուծման միջոց, բարձր գնահատելով Օմանի կառուցողական դերը այս հարցում, և ընդգծեցին տարածաշրջանային կայունությունն ու անվտանգությունը վերականգնելու անհրաժեշտությունը։

Նախարարները հիշեցրին ՊՀԽ երկրների անօտարելի իրավունքը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածի, պաշտպանվելու Իրանի զինված հարձակումներից՝ անհատապես և հավաքականորեն։ Նրանք հաստատեցին, որ ՊՀԽ պետություններն իրավունք ունեն ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ պաշտպանելու իրենց անվտանգությունն ու կայունությունը, պաշտպանելու իրենց տարածքները, քաղաքացիներին և բնակիչներին՝ միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունը վերականգնելու նպատակով։ Նախարարները հիշեցրին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի պատասխանատվությունը միջազգային խաղաղության և անվտանգության վերականգնման ու պահպանման գործում։

Նախարարները համաձայնեցին համատեղ դիվանագիտական ջանքեր գործադրել՝ հասնելու տևական լուծման, որը թույլ չի տա Իրանին ձեռք բերել միջուկային զենք, կդադարեցնի բալիստիկ հրթիռների, անօդաչու թռչող սարքերի և ցանկացած տեխնոլոգիայի արտադրությունն ու տարածումը, որոնք սպառնում են տարածաշրջանի և դրա սահմաններից դուրս անվտանգությանը, ինչպես նաև թույլ կտա Իրանի ժողովրդին ինքնուրույն որոշել իր ապագան։

Նախարարները վերահաստատեցին տարածաշրջանային օդային տարածքի, ծովային ուղիների և նավագնացության ազատության պահպանման կարևորությունը, ներառյալ Հորմուզի նեղուցում և Բաբ էլ-Մանդեբում, ինչպես նաև մատակարարման շղթաների անվտանգությունն ու գլոբալ էներգետիկ շուկաների կայունությունը։

Նախարարները շեշտեցին, որ Ծոցի տարածաշրջանի անվտանգությունն ու կայունությունը համաշխարհային տնտեսության կայունության հիմնարար սյուներն են, որոնք անխզելիորեն կապված են եվրոպական և համաշխարհային անվտանգության հետ։

Այս համատեքստում նախարարները ճանաչեցին ԵՄ ծովային պաշտպանական ASPIDES և ATALANTA գործողությունների կարևորությունը՝ կրիտիկական ջրային ուղիները պաշտպանելու և մատակարարման շղթաների խափանումները նվազեցնելու համար, և խրախուսեցին համակարգումը՝ ի աջակցություն այդ գործողությունների։ Նախարարները նաև ընդգծեցին տարածաշրջանային օդային տարածքի և ծովային ուղիների, ինչպես նաև էներգետիկ և միջուկային անվտանգության ապահովման անհրաժեշտությունը։

Եվրոպական միությունը շնորհակալություն հայտնեց ՊՀԽ անդամ երկրներին իրենց տարածքում գտնվող ԵՄ քաղաքացիներին ցուցաբերած հյուրընկալության և աջակցության համար։ Եվրոպական միությունը և նրա անդամ պետությունները կշարունակեն գործադրել բոլոր ջանքերը՝ ՊՀԽ անդամ երկրների հետ սերտ համագործակցությամբ իրենց քաղաքացիների անվտանգ մեկնումն ապահովելու համար։