2014թ.-ին ՀՀ գյուղատնտեսության համախառն արդյունքը կազմել է 993.37 մլրդ դրամ
2014 թվականի մայիսից մինչև 2015 թվականի մայիսն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության կողմից կատարված աշխատանքների վերաբերյալ տեղեկատվություն 1. ՀՀ գյուղատնտեսությունում իրականացված պետական քաղաքականության, աջակ-ցության ծրագրերի և ոլորտում տնտեսավարողների ջանքերի արդյունքում վերջին 12 ամիսներին գրանցվել են դրական տեղաշարժեր: 2. ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով 2014 թվականին գյուղա-տնտեսության համախառն արտադրանքի արժեքը կազմել է 993.37 մլրդ դրամ, որը գերազանցում է նախորդ տարվա ցուցանիշը 7.2 %-ով: 2015 թվականի հունվար-մարտ ամիսներին գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքը կազմել է 120.9 մլրդ դրամ, որը գերազանցում է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը 4.8 %-ով: Նշված ժամանակահատվածում դրական տեղաշարժեր են գրանցվել նաև ձկնաբուծության և անտառային տնտեսության ոլորտներում: 3. 2014 թվականին շարունակվել են դրական տեղաշարժերը հողային ռեսուրսների, մասնավորապես վարելահողերի օգտագործման բնագավառում։ Վարելահողերի նպատակային օգտագործման մակարդակը 2014 թվականին կազմել է 74.2 %, նախորդ տարվա 71.0 %-ի դիմաց: 2015 թվականին նույնպես նախադրյալներ են ստեղծվել վարելահողերի նպատակային օգտագործման մակարդակի բարձրացման ուղղությամբ: 2015 թվականի բերքի համար աշնանացանի տարածքները գերազանցել են նախորդ տարվա մակարդակը 4.0 %-ով: 4. Գյուղատնտեսության արտադրության ծավալների ավելացումը հանգեցրել է երկրի համախառն ներքին արդյունքի մեջ գյուղատնտեսության ոլորտի տեսակարար կշռի որոշակի ավելացման։ 2014 թվականին այն կազմել է 19.7 %, 2013 թվականի 19.6 %-ի դիմաց: 2014 թվականի 3.4 % ՀՆԱ-ի հավելաճի նպաստման 1.5 տոկոսային կետը (44.1 %-ը) բաժին է ընկել գյուղատնտեսության ոլորտին: Ըստ առանձին ոլորտների կատարված աշխատանքների արդյունքներն են` Բուսաբուծություն 5. 2014 թվականին գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքատարածությունները կազմել են 332.7 հազ. հա, նախորդ տարվա 318.1 հազ. հա-ի դիմաց: Ցանքատարածություններն ավելացել են 14.6 հազ. հա-ով։ Նախադրյալներ են ստեղծվել 2015 թվականին այդ միտման շարունակման ուղղությամբ։ 6. ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով 2014 թվականին բուսաբուծության համախառն արտադրանքը կազմել է 605.73 մլրդ դրամ, որը գերազանցում է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը 6.9 %-ով։ 2015 թվականի հունվար-մարտի տվյալներով բուսաբուծության ճյուղի համախառն արտադրանքը կազմել է 3.7 մլրդ դրամ, որը գերազանցել է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը 28.9 %-ով, վերջինս գլխավորապես ծածկած գրունտից ստացվող արտադրանքն է: 7. Բուսաբուծական մթերքների արտադրության ծավալները բնութագրող տվյալները ներկայացվում են ստորև. (հազ. տոննա) Մթերքները 2013թ. 2014թ. 2014 թ. 2013թվականի նկատմամբ, % Հացահատիկ և հատիկաընդեղենային մշակաբույսեր 548.8 590.6 107.6 այդ թվում` ցորեն 311.6 338.2 108.5 Կարտոֆիլ 660.5 733.2 111.0 Բանջարեղեն 876.0 954.6 109.0 Բոստան 208.1 245.7 118.1 Պտուղ և հատապտուղ 338.1 291.1 86.1 Խաղող 240.8 261.3 108.5 Կուտակվել է խոտ 1497.5 1552.7 103.7 8. 2014 թվականին գրանցվել է գրեթե բոլոր (բացառությամբ պտղի, որը հետևանքն էր աննախադեպ ցրտահարության պատճառած կորուստների) մշակաբույսերի համախառն արտադրանքի աճ: Առավել մեծ աճ է ապահովվել հացահատիկային և հատիկաընդեղենային մշակաբույսերի, մասնավորապես ցորենի արտադրության բնագավառում: Ցորենի ինքնաբավության մակարդակը 2014 թվականին գնահատվում է 51.0-52.0 տոկոս, 2012 և 2013 թվականների համապատասխանաբար` 32.9 և 46.8 տոկոսի դիմաց: Բուսաբուծական մթերքների ավելացումն ապահովվել է ինչպես էքստենսիվ, այնպես էլ ինտենսիվ գործոն-ների հաշվին: 9. 2014 թվականին իրականացվել և 2015 թվականի անցած ամիսներին մեկնարկել են մի շարք ծրագրեր, որոնք ուղղված են հանրապետության գյուղատնտեսության հողային ռեսուրսների նպատակային օգտագործման մակարդակի բարձրացմանը, հացահատիկային տնտեսության զարգացմանն ու հացահատիկային մշակաբույսերի ինքնաբավության մակարդակի բարձրացմանը։ 10. Ինչպես նախորդ տարիներին, այնպես էլ 2015 թվականին սպասվող բերքի համար կարևոր նշանակություն ունեցավ «2010-2014 թվականների ցորենի սերմնաբուծության և սերմարտադրության զարգացման» ծրագիրը, որի շրջանակներում 2014 թվականին աշնանացանի համար ՀՀ մարզպետարաններից ներկայացված նախնական ցանկ-հայտերի հիման վրա տեղական սերմարտադրողներից ձեռք է բերվել 263.79 տոննա աշնանացան ցորենի էլիտային վերարտադրության սերմացու, որը պայմանագրային հիմունքներով հատկացվել է ՀՀ մարզերի 7 և ավելի հեկտար հողատարածք ունեցող 72 շահառուների: ՀՀ մարզպետարաններից ներկայացված պահանջարկը բավարարելու նպատակով, ծրագրում նախորդ տարի ընդգրկված շահառուներից ձեռք է բերվել 4017.9 տոննա աշնանացան ցորենի առաջին վերարտադրության և 195 տոննա էլիտային վերարտադրության սերմացու, որը տրամադրվել է մինչև 3 հա ցանք կատարել ցանկացող հողօգտագործողների։ 11. Նշված ծրագրերի և այլ միջոցառումների իրականացման արդյունքում աշնանացանի ցանքատարածությունները 2014 թվականին կազմել են 106.8 հազ. հա, նախորդ տարվա 100.4 հազ. հա-ի դիմաց, որը լավագույն նախադրյալ է ցորենի համախառն արտադրանքի ավելացման համար: 12. «ՀՀ 2014 թվականի գարնանացանի համար գարու, եգիպտացորենի, առվույտի և կորնգանի արտադրության զարգացման ծրագիրի» շրջանակներում ՌԴ-ից հանրա-պետություն է ներկրվել 1906․3 տոննա գարնանացան գարու առաջին վերար-տադրության, 168․35 տոննա կապույտ առվույտի, 169․96 տոննա կորնգանի և 23․44 տոննա եգիպտացորենի սերմացու, իսկ տեղական սերմարտադրողից գնվել է 150 տոննա գարնանացան գարու էլիտային վերարտադրության սերմացու: Սերմացուի 1 կիլոգրամը հողօգտագործողներին պետական աջակցություն ցուցաբերելու նպատակով հատկացվել է պետության կողմից ձեռք բերված արժեքից 35-50 % ցածր գներով` գարնանացան գարին՝ 130 դրամով, եգիպտացորենը՝ 350 դրամով, առվույտը՝ 1500 դրամով, կորնգանը՝ 370 դրամով: Ծրագրի իրականացման ընթացքում ՀՀ մարզերում վճարունակ պահանջարկի բացակայության պատճառով իրացվել է ներկրված սերմացուների շուրջ 39 %-ը։ ՀՀ կառավարություն 2014 թվականի օգոստոսի 14-ի N 941-Ն որոշմամբ ՀՀ մարզպետարանների միջոցով չիրացված սերմացուները հատկացվել են գյուղացիական տնտեսություններին՝ 2015 թվականի գարնանը ցանք կատարելու նպատակով։ 13. Գարնանացանի համար գարու, եգիպտացորենի, առվույտի և կորնգանի արտա-դրության զարգացման ծրագիրը մեկնարկել է նաև 2015 թվականի համար: Տվյալ ծրագրի շրջանակներում ՌԴ-ից ներկրվել է 1013.8 տոննա գարնանացան գարու, 5.3 տոննա եգիպտացորենի, 59.2 տոննա առվույտի, 247.8 տոննա կորնգան, ինչպես նաև «Գյումրիի սելեկցիոն կայան» ՓԲԸ-ից ձեռք է բերվել 120 տոննա գարնանացան գարու սերմացու: Վերջիններս պետության կողմից ձեռք բերված գներից էականորեն ցածր գներով հատկացվել են գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողներին արժեքից ավելի ցածր գներով: Ծրագրի իրականացումը լավագույն երաշխիք է գարնանացանի հաջող իրականացման և ցանքատարածությունների ընդլայնման համար: 14. 2014 թվականին «Բույսերի պաշտպանության միջոցառումներ» ծրագրի շրջանակներում բուսասանիտարական մոնիթորինգի արդյունքները հիմք ունենալով՝ ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության կողմից պայքարի միջոցառումներ են իրականացվել հետևյալ բաղադրիչներով․ 1) պայքար կրծողների դեմ՝ այս բաղադրիչով 2014 թվականի գարնանը և աշնանը ՀՀ մարզպետարաններին անհատույց հատկացվել է 6591.6 կգ ցինկի ֆոսֆիդ, որով պայքար է իրականացվել 54.9 հազ. հա առավել վարակված գյուղատնտեսական նշանակության հողա-տեսքերում, 2) պայքար անտառի վնասատուների և հիվանդությունների դեմ՝ 6300 հա անտառային տարածքներում: 3) պայքար մորեխների դեմ բաղադրիչով միջոցառումներ են իրականացվել առավել վարակված 795 հա տարածքի վրա։ 15. «Բույսերի պաշտպանության միջոցառումների ծրագիրը» շարունակվում է նաև 2015 թվականին, որի շրջանակներում ընթացիկ տարում նախատեսվում է պայքարի միջոցառումներ իրականացնել շուրջ 69.0 հազ. հեկտար գյուղատնտեսական նշանակության հողատեսքերում և մինչև 13.0 հազ. հեկտար` անտառային տարածքներում: 16. 2014 թվականի վեգետացիայի ընթացքում ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության կողմից իրականացված ուսումնասիրությունների արդյունքում ՀՀ Արմավիրի մարզում հայտնաբերվել է ֆիլոքսերայով վարակված 11.07 հա այգի` 23 տնտեսության պատկանող հողատարածքներում: ՀՀ կառավարության 2015 թվականի հունվարի 30-ի N 92-Ն որոշման համաձայն 11.07 հա այգետարածքներում իրականացվել են բույսերի պաշտպանության միջոցառումներ, ընդ որում 9.24 հա այգու քանդման, միջոցառումների և այգետերերին սոցիալական աջակցություն տրամադրելու համար ՀՀ պետական բյուջեից հատկացվել է 48.1 մլն դրամ: Ներկայումս 9.24 հա այգիների քանդման աշխատանքներն ավարտված են: 1.83 հա այգիները չեն քանդվի, քանի որ այգին հիմնված է պատվաստված տնկանյութով, մեկուսացված է: Բույսերի պաշտպանության միջոցառումը կիրականացվի տնտեսավարողի միջոցներով: 17. Նախարարության 2014թ. կարևորագույն խնդիրներից է եղել Արարատյան հարթավայրում և նախալեռնային գոտում մորմազգի մշակաբույսերի ցեցի դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցառումների կազմակերպումը: ՀՀ Արարատի և Արմավիրի մարզերում իրականացվել են կարտոֆիլի ցեց և լոլիկի ականող ցեց վնասատուների մոնիթորինգի աշխատանքներ, մասնավորապես տեղադրվել են 2900 հատ ֆերոմոնային թակարդներ: Մոնիթորինգի արդյունքների հիման վրա համայնքներում տարվել են խորհրդատվական աշխատանքներ՝ վնասատուի դեմ արդյունավետ պայքար կազմակերպելու ուղղությամբ։ Արդյունքում հողօգտագործողների կողմից իրականացված պայքարի համալիր միջոցա-ռումների շնորհիվ զգալիորեն նվազել է բերքին ցեցերի կողմից հասցված վնասը, ավելացել են արտադրության ծավալները: Միջոցառումների իրականացման համար ծախսվել է 27.5 մլն դրամ: 18. Վերը նշված միջոցառումն իրականացվելու է նաև 2015 թվականին «Բույսերի պաշտպանության միջոցառումներ» ծրագրի շրջանակներում` «Հայաստանի Հանրա-պետությունում լոլիկի, ականող ցեց և կարտոֆիլի ցեց վնասատուների, մոնիթորինգի իրականացման նպատակով 2015 թվականի պետական աջակցության» բաղադրիչով, որի շրջանակներում հանրապետության տարբեր մարզերի 10.1 հազ. հեկտար մորմազգիների ընտանիքին պատկանող մշակաբույսերի դաշտերում կիրականացվի մոնիթորինգ, վնասատուների հայտնաբերման և պայքարի միջոցառումների իրականացման ժամկետների որոշման և վնասատուների դեմ պայքարի խորհրդատվություն տրամադրելու նպատակով: Հանրապետություն է ներկրվել 3300 ֆերոմոնային թակարդ, և ներկայումս ընթանում է դրանց տեղադրման գործընթացը: 19. 2014 թվականին շարունակվել է «Սերմերի որակի ստուգման և պետական սորտափորձարկման ծրագիրը», որի շրջանակներում նախորդ տարվա ընթացքում ստուգվել են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի 16.6 հազ. տոննա սերմեր, որից հացահատիկ և հատիկաընդեղեն մշակաբույսերի՝ 12.1 հազ. տոննա: 2015 թվականի ընթացքում` մինչև մայիսի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում ծրագրի շրջանակներում ստուգվել են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի 2.8 հազ. տոննա սերմեր, որից հացահատիկ և հատիկաընդեղեն մշակաբույսերի՝ 1.5 հազ. տոննա: Ծրագրի իրականացումը հնարավորություն է տալիս սորտափորձարկումների միջոցով ընտրել և Հայաստանի Հանրապետության գյուղացիական տնտեսությունների համար երաշխավորել բույսերի նոր արդյունավետ սորտեր, որոնց օգտագործումը կապահովի բարձր և կայուն բերքատվություն: 20. «Հողերի ագրոքիմիական հետազոտության և բերրիության բարձրացման ծրագրի» շրջանակներում 2014 թվականին հետազոտվել են 172 համայնքի գյուղատնտեսական նշանակության 90.2 հազ. հեկտար հողեր: Փորձաքննության արդյունքների հիման վրա կազմվել են 172 ագրոքիմիական քարտեզներ և մշակաբույսերի պարարտացման երաշխավորագրեր: 2015 թվականին հետազոտվելու է հանրապետության 170 համայնքի 84.9 հազ. հեկտար հողատարածքից վերցված 28.3 հազ. հողանմուշում սննդատարրերի ապահովվածությունը` կատարելով 71.6 հազ. փորձաքննություն և որոնց հիման վրա կազմվելու և համայնքներին է հանձնվելու 170 ագրոքիմիական քարտեզ: Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս 5 տարվա ընթացքում հանրապետության բոլոր համայնքների հողերն ենթարկել ագրոքիմիական հետազոտման, կազմել խոշոր մասշտաբի ագրոքիմիական քարտեզներ (բույսերի սննդառության համար կարևոր սննդատարրերով ապահովվածության մասին), մշակել պարարտանյութերի խնայողաբար և արդյունավետ օգտագործման վերաբերյալ գիտականորեն հիմնավորված հանձնարարականներ, որոնք տրամադրվում են համապատասխան համայնքներին: 21. 2014 թվականին առանձնակի կարևորվել են բնական աղետների հետևանքների մեղմման ուղղությամբ միջոցառումները: 2014 թվականի մարտի 30-ից մինչև ապրիլի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած ցրտահարության հետևանքով վնասվել էր ՀՀ Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի, Լոռու, Վայոց ձորի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերի 287 համայնքի 31716 գյուղացիական տնտեսության շուրջ 9185 հա այգետարածք, հիմնական վնասը կրել են ծիրանի այգետարածքները, հանրապետության 8890 հա բերքատու ծիրանի այգիներից շուրջ 6711 հեկտարը ցրտահարվել է։ Վնասը գնահատվել է շուրջ 11.0 մլրդ դրամ: 20.1. Ցրտահարության պատճառած վնասները մեղմելու նպատակով մարզպետարաններից ներկայացված պահանջների հիման վրա հողօգտագործողներին անհատույց հատկացվել է 85 մլն դրամ արժեքով սերմացու, որով ցանք է կատարել ավելի քան 3300 հա տարածության վրա։ 20.2. Գարնանացանի համար գարու, եգիպտացորենի, առվույտի և կորնգանի արտա-դրության զարգացման ծրագրի շրջանակներում ՀՀ մարզերում իրացվող գարնանացան գարու սերմացուի արժեքը 200 դրամից իջեցվել է 130 դրամի։ 20.3. 2014թ. մայիսի 24-ին տեղի ունեցած կարկտահարության հետևանքները մեղմելու նպատակով՝ ՀՀ Լոռու մարզում տուժած 11 համայնքների հողօգտագործողներին անհատույց հատկացվել է 95.25 տոննա ազոտական պարարտանյութ և 7620 լիտր դիզելային վառելանյութ։ 20.4. Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզում 2014 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին, Լոռու մարզում մայիսին և հուլիսին տեղի ունեցած կարկտահարության հետևանքները մեղմելու նպատակով՝ ՀՀ Շիրակի մարզում տուժած 34 և ՀՀ Լոռու մարզում տուժած 15 համայնքներում «ՀՀ-ում 2010-2014թթ. ցորենի սերմնաբուծության և սերմարտադրության զարգացման ծրագրի» շրջանակներում 2013թ․ աշնանացան ցորենի առաջին վերարտադրության սերմացու ստացած թվով 1822 և 2014թ․ աշնանացան ցորենի առաջին վերարտադրության սերմացուի հայտ ներկայացրած թվով 3650 տնտեսավարողների կողմից հետ վերադարձման ենթակա գումարների հավաքագրման հարցը հետաձգվել է և կքննարկվի 2015թ․հուլիս ամսին։ 20.5. Ցրտահարությունից և փոթորկից տուժած համայնքներին պետական անհատույց աջակցություն ցուցաբերելու համար ՀՀ Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի, Սյունիքի և Վայոց ձորի մարզերին հատկացվել է 526.897 մլն դրամ՝ հողի և ջրի վարձավճարների փոխհատուցման նպատակով։ Անասնապահություն 21. Վերջին տարիներին հանրապետությունում անասնագլխաքանակի ավելացումը նախադրյալներ ստեղծեց անասնապահական մթերքների ծավալների ավելացման համար: 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ տավարի գլխաքանակն ավելացել է 10.9 հազար գլխով կամ 1.6 %-ով և կազմել է 688.5 հազար գլուխ, որից կովերի գլխաքանակն ավելացել է 4.3 հազար գլխով կամ 1.4 %-ով և կազմել է 313.9 հազար գլուխ, ոչխարների և այծերի գլխաքանակն ավելացել։
